سامانه جامع مدارس فصلی خلاقیت و ایده پردازی
 

معرفی طرح

1. مقدمه و معرفی طرح
چگونگی موثر نمودن فرآیند آموزش و هدف نهایی آن که انتقال علوم، مهارتها و ارزشهاست، یکی از مهمترین دغدغه ها در نظام های آموزشی است. ارتباط آموزش با نمایه پیشرفت و توسعه انسانی و اقتصادی جوامع ، اهمیت این موضوع را دوچندان می کند. یکی از روش های آزمون شده در تحول فرآیند آموزش، سوق دادن محیط های آموزشی به محلی برای یادگیری با تکیه بر خلاقیت و مهارت های تفکر است که باعث افزایش بهره وری آموزشی در قیاس با روش های سنتی بر پایه حفظ و سنجش خواهد شد .در این راستا، یکی از شیوه های مرسوم، برگزاری کارگاه هایی با محوریت خلاقیت و تفکر است که دارای اهمیت بالایی در نظام های آموزشی خلاقیت-محور می باشد . امروزه تاکید بسیاری در گنجانده شدن عنوان "خلاقیت" به عنوان یک موضوع عمومی درسی و همچنین در دروس تخصصی رشته هایی همچون هنر، علوم و مهندسی ، ، وجود دارد. در کشور عزیز ما ایران نیز گرچه لزوم آموزش خلاقیت سالهاست که از رصد تلاشگران و پژوهشگران فعال در این عرصه پنهان نمانده است، علی رغم تلاش های قابل توجه انجام شده، ادغام خلاقیت در آموزش حداقل از سه منظر همچنان در وضعیتی غیرمطلوب قرار دارد. نخست آنکه مهارتهای تفکر، از جمله تفکر خلاق، بیش از آنکه به چشم نیازی ضروری برای افزایش کیفیت آموزش و به تبع آن نوآوری و شکوفایی اقتصادی نگریسته شود، مفهومی فانتزی تلقی می شود که عموما با اجرای برنامه هایی از قبیل "نجات تخم مرغ"، "پل ماکارونی"، "سازه های کاغذی" و غیره مترادف می گردد. دوم، به ندرت از روش های تدریس خلاق در آموزش رسمی بهره گرفته می شود و سوم آنکه، آموزش بسیاری از مهارت ها نظیر تفکر منطقی و تحلیلی فرصت لازم را در نظام آموزشی نمی یابند. بدیهی است هرگونه تلاشی دانش-بنیان در راستای موثر و خلاق نمودن آموزش از اهمیتی بسزا در این میان برخوردار است. با توجه به آن چه گفته شد بنیاد نخبگان استان فارس با همکاری جمعی از استعدادهای برتر استان برای آموزش مهارت های مورد نیاز دانش آموزان مقطع متوسطه از جمله خلاقیت و تفکر اقدام به طراحی مدل «مدارس فصلی خلاقیت و ایده پردازی» بر پایه آموزش فعالیت-محور و پروژه-محور نموده است. طرح نامه پیش رو به معرفی جزئیات علمی واجرایی این طرح می پردازد. همچنین بنیاد نخبگان استان فارس تقدیر و تشکر خود را از تمامی استعدادهای برتر استان به عنوان مدرسین کارگاهها به شرح زیر اعلام می دارد: خانم ها: آناهیتا مهرپور، مریم ابراهیمی، ماهک کشمیری پور، عطیه فیروزمند آقایان: دکتر پوریا داسمه، دکتر سید فرشید سادات شریفی، دکتر هاشم بردبار، حسین میهمی، محمد مهدی حجازی فرد، شاهین پرور، سید محمد رضا مظلومی و اعضای محترم گروه دانشجویی کاپا (کاشفان استعداد، پرورشگران اندیشه)
2. توضیح اجمالی مراحل طرح
الف: در مرحله نخست از این طرح، دانش آموزان فرصت این را خواهند یافت تا با نخبگان استان که به عنوان مدرس به این مدارس اعزام خواهند شد به گفتگو بپردازند. به صورت عملی این مدرسه شامل کارگاه هایی با محوریت ایده پردازی، خلاقیت، تفکر و مستندسازی علمی خواهد بود. به صورت موازی دانش آموزان در مسابقات و بازی های خلاقیت برگزار خواهد گردید شرکت کرده و به تفکر و خلاقیت در محیطی با نشاط خواهند پرداخت. در انتهای مدرسه فصلی پروژه هایی از قبیل دفترچه ایده به دانش آموزان معرفی خواهد گردید و دانش آموزان فرصت خواهند داشت با انجام این پروژه ها برای شرکت در مرحله دوم طرح آماده شوند. (در پروژه دفترچه ایده ها دانش آموزان برای تمرین مشاهده گری و ایده پردازی در مدت دو هفته یک دفترچه را در تمام مدت با خود همراه داشته و مشاهدات خود در رابطه با مشکلات محیط پیرامون خود را در آن ثبت نموده و ایده هایی که برای حل هر کدام از مشکلات به ذهنشان می رسد را درج می نمایند.)
ب
: در مرحله دوم، دانش آموزانی که موفق به انجام درست و تحویل پروژه شده اند به اردوی شیراز دعوت خواهند شد و ضمن آشنایی با مهارت های پیشرفته تر در راستای آموزش های مرحله نخست، بازدید های متنوعی را از مراکز علمی شیراز تجربه خواهند نمود. در پایان اردو نشستی با شرکت نخبگان موفق استان و دانش آموزان ترتیب داده خواهد شد تا دانش آموزان از نزدیک با شرح موفقیت نخبگان آشنا شوند. بعد از اتمام این مرحله دانش آموزان با کار بر روی ایده های خود به نگارش یک پروپوزال علمی برای به ثمر نشستن این ایده ها خواهند پرداخت. علاوه بر پروپوزال در مرحله دوم پروژه های دیگری از جمله نگارش سفرنامه، کتابخوانی با محوریت یک کتاب معرفی شده از سوی بنیاد و ... نیز برای دانش آموزان تعریف و براساس آن دیگر استعدادهای دانش آموزان مورد ارزیابی قرار می گیرد و در مراحل بعدی برای رشد استعدادهای شناسایی شده دانش آموزان برنامه های متنوعی اجرا خواهد شد.
ج
: در مرحله سوم علاوه بر ارائه آموزش های تکمیلی، پروپوزال های برگزیده شناسایی خواهند شد و مبلغی به عنوان پژوهانه برای عملی شدن آنها به دانش آموزان اعطا خواهد شد. همچنین بنیاد برای هر پروپوزال برگزیده یکی از نخبگان استان را به عنوان دوست علمی معین خواهد نمود. دانش آموزان کار بر روی پرووزال را تا نهایی شدن آن تحت نظارت این دوست علمی در مدت 6 تا 9 ماه پیش خواهند برد. علاوه بر این برگزیدگان دیگر پروژه های مرحله دوم با گذراندن آموزش های تکمیلی در رابطه با استعداد شناسایی شده متناسب با پروژه انجام شده در ارتباط با دوست علمی مرتبط قرار خواهند گرفت. (در این مرحله از پتانسیل پژوهشسراها به نحو مقتضی استفاده خواهد شد)
د
: در مرحله نهایی نمایشگاهی از دست آوردهای دانش آموزان ترتیب داده خواهد شد و دانش آموزان پژوهش ها و دست آوردهای خود را در این نمایشگاه عرضه خواهند کرد. همچنین به برگزیدگان بورسیه ای تحصیلی و عنوان سفیر فرهنگی مدارس فصلی اعطا خواهد شد. دانش آموزانی که به عنوان سفیر فرهنگی منتخب شده اند می بایست برای دارا بودن این بورسیه به ارائه خدمات عام المنفعه در شهرستان و استان همت بگمارند.

در ادامه به طور خلاصه نکات قابل توجه و نتایج قابل انتظار این طرح می توان به نکات زیر اشاره نمود:
1) تحت پوشش قرار گرفتن سالانه نزدیک به 1000 دانش آموز در قالب این طرح؛
2) طراحی سیستم مشاوره های تخصصی (تحت عنوان دوست علمی) برای دانش آموزان در حوزه استعدادهای ایشان؛
3) آشنایی عملی دانش آموزان با مهارت های پایه ای و تأثیرگذار در کلیه مراتب زندگی فردی و اجتماعی؛
4) حضور افراد موفق و مستعد در شهرستان های استان و حرکت به سمت عدالت آموزشی و تمرکززدایی از فعالیت ها در مرکز استان؛
5) آشنایی دانش آموزان با افراد موفق و الگوسازی از این افراد برای دانش آموزان؛
6) ترویج ارزش هایی مانند کتابخوانی، کارگروهی، تفکر، دانش اندوزی و ... میان دانش آموزان؛
7) ایجاد گروه های مدرسین از میان نخبگان و استعدادهای برتر در جهت تأثیرگذاری این افراد در جامعه و تحقق واقعی حدیث شریف مولا علی (ع) که فرمودند: «زکاه العلم نشره».
3. کارگاه ها و برنامه های هر مرحله
مرحله اول در نخستین مرحله این طرح، 80 دانش آموز دختر و پسر با معرفی توسط مدارس و سازمان آموزش و پرورش شرکت خواهند کرد. گرچه امکان شرکت کردن تعداد بیشتری از دانش آموزان نیز در این مرحله وجود دارد، برای ارتباط موثر با هر گروه پیشنهاد می شود تعداد دانش آموزان از 40 نفر در هرگروه تجاوز ننماید (تعداد موثر دانش آموزان در جلسات آموزشی در جهان در محدود 25-35 نفر می باشد ). همچنین پیشنهاد می شود دانش آموزانی برای شرکت در این مرحله انتخاب گردند که علاقه خود به شرکت در فعالیت های فوق برنامه را پیشتر نشان داده اند. گرچه سنجش میزان خلاقیت و توان فکری دانش آموزان از بسیاری روش های علمی ممکن است، به دلیل پیچیدگی در انتخاب صحیح دانش آموزان با آزمون های استاندارد و همچنین بی رغبتی دانش آموزان، توصیه می گردد از انتخاب دانش آموزان با آزمون اکیدا خودداری شود و به جای آن، با همفکری با مدیر و معلمین مدارس به معیارهای کیفی زیر توجه گردد: 1. پرسشگری 2. داشتن ایده 3. تخیل و تصور 4. مشاهده 5. تحلیلگری 6. تفکر بدیع همانطور که در قبل بیان شد، هدف از برگزاری مرحله اول، آشنایی دانش آموزان با مهارت های اساسی و بنیادین مشاهده، تفکر منطقی و تحلیلی، هنر حل مساله و ایده پردازی و همچنین مدیریت زمان و پروژه می باشد که از طریق برگزاری کارگاه های زیر دنبال می شود. لازم به ذکر است در تمامی کارگاه های مطرح شده مدرسین تنها تسهیلگر در فرآیند یادگیری هستند و تلاش باید بر این باشد که دانش آموزان خود به ارائه راه حل بپردازند. به همین خاطر دانش آموزان به صورت پرسیدن پرسش در تمامی فعالیت ها شرکت داده خواهند شد. 3-1-1 کارگاه ایده پردازی در این کارگاه، دانش آموزان با مفهوم ایده پردازی آشنا شده و در فعالیت های عملی به ارائه ایده‌های مربوط با محیط پیرامون خویش می پردازند. از جمله فعالیتهای مطرح شده در این کارگاه، تمرین مشاهده آزاد، مشاهده با توجه به خصوصیات اجسام، یافتن روابط غیر متداول، نقشه نگاری ذهن و ایده پردازی گروهی را می‌توان نام برد. در انتهای کارگاه دانش آموزان به گروه‌های چند نفره تقسیم شده و با استفاده از مهارت های بدست آمده در فعالیتهای ذکر شده به همفکری برای یافتن راه حل در مورد یکی از چالش های بزرگ در سطح ملی همت می گمارند. روند برگزاری این کارگاه به صورت زیر می باشد: 1. معرفی مدرس و پرسیدن سوال زیر از دانش آموزان "خود را معرفی کرده و بگویید در 10 سال آینده مشغول به چه کاری می باشید؟" هدف از این مرحله تسهیل در آشنایی دانش آموزان با مدرس و یکدیگر و همچنین فاصله گرفتن آنها از فعالیت های روزمره با تکیه بر تخیل و قرار گرفتن در محیطی با توان انگیزشی بالا است. 2. بحث در مورد سوال "ایده چیست؟" و لزوم داشتن ایده برای حل مشکلات. 3. بحث در مورد اکتسابی بودن خلاقیت و ایده پردازی و توضیح آزمایش های علمی پیرامون مطالعه عملکرد مغز در هنگام فعالیت های خلاق (رجوع شود به مرجع ). 4. فعالیت 1: از دانش آموزان خواسته می شود به مدت 10 دقیقه به مشاهده محیط اطراف خود بپردازند و نظرشان را جلب می کند یادداشت نمایند. 5. فعالیت 2: از دانش آموزان خواسته می شود فعالیت 1 را تکرار نموده ولی این بار به خصوصیاتی نظیر رنگ، وزن، حجم، هندسه، تعداد در حین مشاهده فکر کنند. 6. فعالیت 3: از دانش آموزان خواسته می شود یک مورد مشاهده خویش را انتخاب نموده و یک کاربرد بی ربط برای آن پیدا کنند. 7. فعالیت 4: از دانش آموزان خواسته می شود دو مورد از از موارد مشاهده را انتخاب و ارتباطی بین آنها ایجاد کنند. 8. فعالیت 5: از دانش آموزان خواسته می شود با استفاده از تکنیک نقشه برداری ذهن (رجوع شود به Mind mapping technique و موثر بودن آن در آموزش ). 9. فعالیت 6: دانش آموزان به گروه های 5-6 نفره تقسیم شده و از آنها خواسته می شود برای حل یک مشکل ملموس نظیر "استفاده هوشمند از مواد بازیافتی در منزل" ایده هایی را ارائه نمایند. کارگاه با بیان نکات کلی در مورد اهمیت پرداختن به سلامت ذهن و همچنین روش زندگی خلاق پایان می یابد 3-1-2 کارگاه تفکر و اندیشه ورزی در ارائه این کارگاه به طور کلی اهداف زیر دنبال خواهد شد: 1. توجه مخاطب را به محیط اطراف خود جلب کرده و به او نشان داده شود که با نگاه ساده‌تر به علوم که گاهی ممکن است پیچیده به نظر رسد، می‌توان ایده‌های کاربردی و جالب پروراند. 2. برای پروراندن یک ایده در بسیاری مواقع نیازی نیست به پایه‌ترین موضوع برگردیم و با داشته‌ها می‌توان ایدۀ خود را پرورش داد. 3. به ایده‌ها از دیدگاه‌های مختلف ازجمله کاربردهای مثبت و منفی نگریسته شود. 4. مخاطب دربارۀ شرایط محیط اطراف خود دغدغه‌مند گردد. این کارگاه از سه بخش ایده پردازی و طوفان ذهن، توجه به نتایج بد و خوب ایده‌ها و چند مثال از استفادۀ نادرست از ایده‌های گذشتگان (ایده‌ها در گذر زمان) تشکیل شده است. در بخش اول (ایده پردازی) با ارائۀ چند مثال از فنّاوری‌های روز و در برخی موارد پیچیده با توضیح این مثال‌ها و ساده‌سازی آن‌ها از دانش آموزان خواسته می‌شود که برای این فنّاوری‌ها ایده پردازی کنند و ایده‌های خود را برای استفاده‌های مختلف از این فنّاوری‌ها بیان کنند. این فعالیت مصداقی است از مشاهده فعال و طوفان ذهن؛ در معنای ایده پردازی آزاد در زمان محدود. در بخش دوم (توجه به عواقب خوب و بد ایده‌ها) با ارائۀ مباحث مختلف مهندسی و روانشناسی از دانش آموزان خواسته می‌شود که برای این مباحث ایدۀ استفادۀ درست و نادرست را پرورانده و آن را مطرح کنند و در قسمت آخر (چند مثال از استفادۀ نادرست از ایده‌های گذشتگان) دغدغه‌های امروز جهان و به‌ویژه ایران بیان می‌شود و به‌نوعی نشان داده می‌شود که نتایج استفادۀ نادرست از ایده‌ها به چه نقطه‌ای ختم می‌شود. روش‌های استفاده‌شده در کارگاه عبارتند از: طوفان ذهن و تفکر واگرا ، مشاهده پدیده‌های اطراف، تفکر نقاد. 3-1-3 کارگاه تفکر منطقی و حل مساله در کارگاه تفکر منطقی، دانش آموزان با راهکارهای منطقی حل مسائل از طریق تعریف حل مساله، رویکرد صحیح نسبت به مشکلات،‌ تولید راه حل های متفاوت برای حل مساله و شناخت موانع در حل مساله آشنا شدند. این کارگاه که از اصول و مبانی ریاضیات و منطق بهره می جوید راه دانش آموزان را نه تنها در حل مسائل علمی بلکه در تصمیم گیری های دشوار پیش رو در مراحل مختلف زندگی هموار می سازد. 3-1-4 کارگاه مدیریت پروژه و زمان در این کارگاه دانش آموزان با پروژه ای مبنی بر طراحی لوگوی یک شرکت فعال در حوزه ی تکنولوژی های پیشرفته نظیر: 1. علوم و فنون فضایی 2. روبوتیک 3. نانوتکنولوژی 4. بیوتکنولوژی 5. فوتونیک و یا کمپین های اجتماعی نظیر: 1. کودکان کار 2. حفظ محیط زیست 3. کتابخوانی 4. مصرف بی رویه داروها از جمله آنتی بیوتیک ها 5. حفظ میراث فرهنگی روبرو می شوند و به حل چالش تصمیم گیری برای طراحی بهترین لوگو، مدیریت ایده‌ها و زمان برای طراحی پر محتوای لوگوی شرکت مربوطه می پردازند. همچنین در حین کارگاه دانش آموزان با لزوم حل مسئله از طریق شناخت مسئله، تولید ایده با بهره گیری از طوفان ذهنی و استفاده از جدول ارزش گذاری برای انتخاب ایده برتر آشنا خواهند شد. 3-1-5 کارگاه تفکر موازی (شش کلاه تفکر) در کارگاه تفکر موازی دانش آموزان با بررسی گزاره ها از طریق نگاه کردن به ابعاد مختلف هر گزاره آشنا خواهند شد. در مهارت شش کلاه تفکر هر بعد به اصطلاح با یک کلاه مدلسازی شده که به صورت زیر تعریف و بررسی می گردد: تفکر با کلاه آبی: کنترل تفکر و تمرکز تفکر با کلاه سفید: حقیقت ها، آمار و ارقام تفکر با کلاه قرمز: جایگاه هیجان در اندیشه تفکر با کلاه سیاه: مضمون و روند بحث؛ گذشته و آینده تفکر با کلاه زرد: طیف مثبت)دلیل ها و حمایت منطقی( تفکر با کلاه سبز: (تفکرخلاقانه) 3-1-6 کارگاه سنجش خلاقیت امروزه سنجش را به عنوان راه‌‌حلی برای ارتقای یادگیری می‌دانند. این امر در مورد آموزش خلاقیت نیز صدق می‌کند. در کارگاه سنجش به اصول و چگونگی سنجش پرداخته شد. در این کارگاه چیستی سنجش ارایه می¬گردد و دانش‌آموزان با شیوه‌های مختلف سنجش آشنا می شوند. پس از آن سنجش خلاقیت آموزش داده شده و دانش‌آموزان یاد می گیرند که چگونه خود-ارزشیابی و دیگر-ارزیابی از کارهای خود داشته باشند. پس از آن در فعالیت تصویر-واژه شرکت می کنند. این فعالیت به این شیوه است که هر گروه می‌بایست کلمه ای را که در اختیار آن ها گذاشته می شود را به تصویر درآورند و سپس ارزیابی کنند. در نهایت دانش‌آموزان تصویرهای کشیده شده توسط گروه‌های مختلف را ارزیابی می نمایند و از طریق با معیارهای علمی خلاقیت و راهکارهای سنجش آن آشنا می شوند. 3-1-7 مسابقات خلاقیت علاوه بر کارگاه های ذکر شده، دانش آموزان به صورت گروهی در یک سری مسابقات خلاقیت نیز شرکت می کنند. هدف از این قسمت رو در رو کردن دانش آموزان با فعالیتی عملی برای بهره گیری از خلاقیت توام با انجام کار می باشد. در برگزاری این مرحله می توان از ساده ترین مسابقات رایج خلاقیت نظیر "نجات تخم مرغ"، "سازه های کاغذی"، "پل ماکارونی" تا نمونه های پیچیده تر طراحی شده بر مبنای معیارهای خلاقیت استفاده نمود (رجوع شود به مسابقات خلاقیت ابن سینا، گروه کاشفان استعداد-پرورشگران اندیشه ).
پروژه های تعریف شده برای راهیابی دانش آموزان به مرحله دوم مدارس فصلی خلاقیت و ایده پردازی مدلی از آموزش پروژه-محور است. در این راستا و برای راهیابی دانش آموزان به مرحله دوم تعدادی پروژه در نظر گرفته شده است که عبارتند از: 3-2-1 پروژه دفترچه ایده در پروژه دفترچه ایده ها که به نحوی پروژه کارگاه مشاهده است، دانش آموزان برای تمرین مشاهده گری و ایده پردازی در مدت دو هفته یک دفترچه را در تمام مدت با خود همراه داشته و مشاهدات خود در رابطه با مشکلات محیط پیرامون خود را در آن ثبت نموده و ایده هایی که برای حل هر کدام از مشکلات به ذهنشان می رسد را درج می نمایند. 3-2-2 پروژه اندیشه ورزی در این پروژه دانش آموزان فرصت خواهند داشت در دوهفته به بررسی جنبه های مختلف یک تکنولوژی و یا تحلیل یک گزاره با استفاده از تکنیک های شش کلاه تفکر بپردازند. 3-2-3 پروژه انشاء تحلیلی در این پروژه که تلفیقی از پروژه دفترچه ایده و اندیشه ورزیست، دانش آموزان پس از مشاهده دقیق اطراف و یادداشت کردن مشاهدات به تحلیل علل و ریشه های یکی از مشکلات مشاهده شده می پردازند و راهکارهایی را برای برطرف نمودن مشکل و یا بهبود وضعیت ارائه می نمایند. ملاک راهیابی دانش آموزان به مرحله دوم قرار گرفتن در دهک دوم (20 درصد) بالای جامعه آماری در هریک از پروژه ها و یا قرار گرفتن در نیمه (50 درصد) بالای جامعه آماری در هر سه پروژه می باشد. بدین ترتیب راه یافتگان به مرحله دوم یا در یکی از پروژه ها عملکرد بسیار خوبی از خود نشان داده اند و یا در همه پروژه ها عملکرد خوبی داشته اند.
مرحله دوم هدف از مرحله دوم مدارس فصلی خلاقیت و ایده پردازی آشنایی دانش آموزان خلاق و ایده پرداز با محیط های علمی و فرهنگی و همچنین یادگیری مهارت های کار حرفه ایست. تفاوت اصلی این مرحله نسبت به مراحل قبل پیشرفته تر شدن آموزشها برای یادگیری چگونگی آغاز یک پروژه علمی، فرهنگی و هنریست. در این راستا علاوه بر بازدید های متنوع علمی کارگاه های زیر برای دانش آموزان در نظر گرفته شده است: 3-3-1 کارگاه انضباط شخصی در این کارگاه ابتدا دانش آموزان با بخشي از وجود انسانها كه خواهان انضباط شخصي نيست آشنا شده و سپس موانع ذهني شامل ترسها و باور هاي محدود كننده برای دانش آموزان شرح داده می شود. در طي این فرآیند، شركت كنندگان خاطرات خودرا بررسي و ريشه ي ترس هايي كه مانع انضباط شخصي هست را كشف می کنند. همچنین با ارايه پنج ابزار قدرتمند راهكارهايي براي مقابله با موانع و ترسها و ترغيب بخشي كه خواهان انضباط شخصي نيست به به شركت كننده ها معرفی می گردد. همچنین، نحوه اماده كردن و تهيه برگه هدف و برنامه شش قدمي روزانه و فرايند استفاده از انضباط شخصي براي رسيدن به اهداف اموزش توضيح داده می شود. 3-3-2 کارگاه نگرش ادبی در قالب ۸ ساعت کارگاه نگرش ادبی در ۴ زمینه موارد زیر مطرح می گردد: ۱. شناخت داستان با آموزش عناصر پلات و عناصر داستان همراه با مطالعه و بررسی داستانی کوتاه به شکل گروهی و کارگاهی: با هدف آشنایی با جنبه‌ی علمی و تحلیلی ادبیات داستانی؛ ۲. شناخت شعر با آموزش سه لایه‌ی بیرونی٬ میانی و هسته‌ی اصلی شعر همراه با مطالعه و بررسی شعری معاصر به شکل گروهی و کارگاهی: با هدف آشنایی با جنبه‌ی علمی و تحلیلی ادبیات شاعرانه؛ ۳. نگارش خلاق با تکیه بر خلق شخصیت و موقعیت٬ پس از نگارش خودبه‌خود یا بدون فکر٬ و بر اساس تصویر٬ و پایان‌بندی داستانی ناتمام: با هدف آشنایی با خلاقیت ادبی؛ ۴. حلقه‌ی کند و کاو ادبی‌هنری (تمرین گونه‌های اندیشیدن و پرسش‌گری و گفت‌وگو): با هدف بهره‌گیری از ادبیات برای پرورش جنبه‌های تحلیلی و ژرف‌نگرانه‌ی تفکر انتقادی/خلاق/فلسفی/منطقی و اهمیت شیوه‌ی درست استدلال. 3-3-3 کارگاه ساخت هدف از برگزاری این کارگاه آشنا شدن دانش آموزان با فرآیند ساخت، ریخته شدن ترس و همچنین معقول شدن دید دانش آموزان از ساختن دستگاه ها و اختراعات می باشد. در کارگاه ساخت، دانش آموزان با یکی از مخترعین جوان استان آشنا شده و در محل کارگاه شرکت دانش بنیان ایشان و با حضور کارشناسان بنیاد نخبگان استان فارس گرد هم می آیند. در طی 4-5 ساعت این کارگاه دانش آموزان، به شیوه های عملی مراحل و اهمیت طراحی تا ساخت را با ایجاد یک فضای همکاری گروهی آموخته و به صورت گروهی به ساخت قطعه ای از یک اختراع همت می گمارند. همچنین در نمونه های دیگر اجرا شده این کارگاه دانش آموزان فرصت خواهند داشت تا با حضور در دانشگاه فنی و مهندسی با کارگاه ماشین افزار (به عنوان کارگاه پایه در مهندسی) آشنا شده و به ساخت قطعه مهندسی از طراحی تا اجرا بپردازند. 3-3-4 سخنرانی پیرامون تفکر در این سخنرانی با موضوع کلی تفکر و با نگاهی جزیی به موضوع تفکر سیستمی برگزارمی گردد، دانش آموزان با اصل تفکر و تفکر سیستمی آشنامی شوند. در ابتدای امر به بحث و ایراد سخن در مورد تفاوت‌های موجود بین تفکر و فکر کردن پرداخته شده و پس از آن تفکر از منظر هوش مورد بررسی قرار می گیرد و تفاوت‌های موجود با ارایه مثال‌ نشان داده می شوند. بعد از آن به بررسی روابط بین زبان و تفکر از منظر فرهنگ پرداخته شد و دانش آموزان در بحث های مربوطه شرکت می کنند. در نهایت دانش‌آموزان با ایجاد مدل از طریق تفکر سیستمی آشنا شده و اهمیت مدلسازی در کارهای پژوهشی برای آنها توضیح داده می شود. 3-3-5 کارگاه روش ارائه با توجه به اهمیت ارائه تحقیقات و دست آوردهای دانش آموزی، در کارگاه روش ارائه دانش آموزان با شیوه های مرسوم تهییه یک ارائه علمی و ادبی آشنا می گردند. از نکات مهمی که در این کارگاه بدان به صورتی جامع پرداخته شد، آماده سازی مطالب قبل و در حین ارائه است. همچنین دانش آموزان با تکنیک های تنفس و همچنین شیوه های کنترل استرس آشنا می گردند. هم چنین جهت تنوع و تقویت کار از یک فیلم آموزشی کوتاه نیز استفاده می شود و کارگاه با معرفی کتب مرتبط با سخنرانی و ارائه به پایان می رسد. 3-3-6 کارگاه دید علمی در کارگاه دید علمی دانش آموزان با تاریخ و فلسفه علم و همچنین روش علمی به عنوان یک روش موثر در برخورد با مسائل طبیعی آشنا می شوند. بررسی روند آغاز علم و تجربه گرایی، اهمیت آزمایش در علم و لزوم تولید علم از جمله موارد مطرح شده در این کارگاه هستند. به طور کلی هدف این کارگاه بخشیدن نگرش علمی در برخورد با مسائل و پرهیز از تفکر غیر علمی برای دانش آموزان است. همچنین در پایان دانش آموزان با تکنیک های موثر برای برخورد علمی با مسائل و همچنین شیوه پرسشگری آشنا می شوند. 3-3-7 کارگاه مستند سازی هدف از این کارگاه معرفی نیاز و ضرورت نگارش طرح و پروپوزال علمی برای انجام یک پروژه به دانش آموزان بوده است. در این کارگاه، دانش آموزان با مهارت هایی نظیر بازآفرینی، تهیه رئوس مطالب، مرجع گذاری و همچنین جستجوی علمی آشنا می شوند و فرصت داشتند با جستجوی مطالب و اعتبار یابی منابع،‌ مفهوم فرضیه و ارائۀ فرضیه، فلسفه علم و طراحی آزمایش و نگارش مقالات علمی آشنا شوند. 3-3-8 کارگاه معرفت شناسی دینی در کارگاه معرفت‌شناسی دینی سعی می شود تا در ارتباط با فعال شدن ذهن دانش‌آموزان برای تفکر و تحقیق در ارتباط با پاسخ به سه سوال اصلی فلسفه یعنی از کجا آمده ایم، در کجا هستیم و به کجا خواهیم رفت با دلایل عقلی بحث شود. لذا در ارتباط با رابطه انسان با خدا و آفرینش، سبک زندگی انسان و شناخت سبک‌ها و دین‌های موجود و اهمیت تفکر منطقی و یافتن دلایل عقلی برای انتخاب مسیر درست و صحیح ترین و منطقی‌ترین پاسخ به این سه سوال مطالبی ارایه می گردد. دانش آموزان شرکت کننده در مرحله دوم برای راهیابی به مرحله سوم ملزم به انجام پروژه اجباری: 1. انجام یک کار داوطلبانه بر اساس توضیحات داده شده به صورت گروهی و نگارش یک گزارش تصویری به صورت فردی. و انتخاب اختیاری یکی از پروژه های زیر می باشند: 2. پروژه نگرش ادبی 3. شرکت در مسابقه کتابخوانی مفهومی و نگارش انشاء 4. نگارش یک پروپوزال علمی از ایده خود بر اساس مطالب تدریس شده
مرحله سوم و چهارم در مرحله سوم از مدارس فصلی خلاقیت و ایده پردازی، دانش آموزان در برابر هیئت داوران متشکل از استعدادهای برتر استان به دفاع از پروژه های خویش به صورت انفرادی و گروهی (در صورت نگارش پرووزال علمی) خواهند پرداخت. برای این کار دانش آموزان شرکت کننده در بخش کتابخوانی 6 دقیقه و دانش آموزان شرکت کننده در بخش پروپوزال پژوهشی 10 دقیقه فرصت خواهند داشتند تا کار خود را ارائه کرده و در 15 دقیقه پس از آن به پاسخ گویی به سوالات مطرح شده بپردازند. هیئت داوران شرکت کننده در این بخش از تخصص های گوناگون انتخاب خواهند گردید تا توانایی دانش آموزان در برخورد با نگاه های غیر تخصصی سنجیده شود. به طور کلی تسلط در ارائه، انتقال مفهوم، امانت داری علمی و ادبی و چگونگی پاسخگویی با سوالات از جمله معیارهای مطرح شده در داوری می باشند. پس از پایان جلسه داوری طرح های برگزیده و مشروط (ملزم با تصحیحات) دعوت شده به مرحله پایانی معرفی خواهند گردید. پس از راهیابی به مرحله نهایی، دانش آموزان فرصت خواهند داشت تا با استفاده از پژوهانه تخصیص داده شده به آنها و همچنین یک دوست علمی به عنوان مشاور طرح، کار خود را تا اتمام پروژه پیش ببرند. در پایان این مرحله دانش آموزان در نمایشگاه/کنفرانس پایانی شرکت کرده و پروژه های خود را به عنوان دست آورد یک دوره تقریبا یکساله ارائه خواهند داد. دانش آموزانی که موفق به اتمام کار گردند به عنوان "سفیر فرهنگی بنیاد" در شهرستان خود به ارائه خدمات عام المنفعه به دانش آموزان دیگر خواهند پرداخت.
4 .مراجع
  • Hanushek, Eric A. Economic outcomes and school quality. Vol. 4. Paris: International Institute for Educational Planning, 2005.
  • Bloom's TM., Bloom’s taxonomy of educational objectives. Longman, 1965.
  • Robinson, Ken. Out of our minds: Learning to be creative. John Wiley & Sons, 2011.
  • Goertz, Jeanie. "Creativity: An essential component for effective leadership in today's schools." Roeper Review 22.3 (2000): 158-162.
  • Maiden, Neil, Alexis Gizikis, and Suzanne Robertson. "Provoking creativity: Imagine what your requirements could be like." Software, IEEE 21.5 (2004): 68-75.
  • Faste, Rolf A., Bernard Roth, and Douglass J. Wilde. "Integrating creativity into the mechanical engineering curriculum." ASME Resource Guide to Innovation in Eng. Design, 1993.
  • Odena, Oscar. "Developing a framework for the study of teachers’ views of creativity in music education." Goldsmiths Journal of Education 4.1 (2001): 59-67.
  • Blumenfeld, Phyllis C., et al. "Motivating project-based learning: Sustaining the doing, supporting the learning." Educational psychologist 26.3-4 (1991): 369-398.
  • Hansson, Bo, and Eric Charbonnier. "Education at a Glance 2010." Education at a Glance 2010 (2010).
  • Jung, Rex E., et al. "The structure of creative cognition in the human brain." Front. Hum. Neurosci 7.330 (2013): 10-3389.
  • Farrand, Paul, Fearzana Hussain, and Enid Hennessy. "The efficacy of themind map'study technique." Medical education 36.5 (2002): 426-431.
  • Baer, John. Creativity and divergent thinking: A task-specific approach. Psychology Press, 2014.
  • De Bono, Edward. Six thinking hats. London: Penguin, 1989.
  • http://kapa.sums.ac.ir/


بستن

ثبت نام

فیلدهای ثبت نام

بستن